Ο αρχιμάστορας Σόλνες (1892) φέρει έντονα αυτοβιογραφικά στοιχεία του Ίψεν. Ο συγγραφέας – με βάση τις πληροφορίες για τη ζωή του που έχουν δημοσιευθεί- προβάλλει τα θέματα της προσωπικής του ζωής και του ψυχισμού του μέσα από αυτό το δράμα. Από το 1889 και ενώ ήταν ήδη εξήντα ενός ετών γνώρισε την δεκαοκτάχρονη Αιμιλία Μπάρνταχ κατά τη διάρκεια διακοπών στο Τιρόλο, γνωριμία που μετατράπηκε σε φιλία με ερωτικά χαρακτηριστικά παρόλο που δεν φιλήθηκαν ποτέ. Η νεαρή γυναίκα -παραδέχτηκε ο ‘Ίψεν- στόχευε σε μεγαλύτερους άνδρες με σκοπό να τους κλέβει από τις γυναίκες τους έστω προσωρινά. Όμως, σύμφωνα πάντα με τον ίδιο, δεν κατάφερε να πετύχει τον στόχο της μαζί του, αντίθετα εκείνος επωφελήθηκε από τη σχέση τους και την έβαλε σε ένα από τα έργα του. Σημαντική επίσης ήταν και η «φιλία» του με τη νορβηγίδα πιανίστρια Χίλντουρ Άντερσεν από την οποία εμπνεύστηκε πιθανόν το όνομα της Χίλντα στον Αρχιμάστορα, όπως επίσης και με την Χελένε Ραφ, έμπιστη της Μπάρνταχ.
Σε αυτήν την τελευταία νεαρή είχε εκμυστηρευτεί- ως άλλος Σόλνες- ότι ήταν για αυτόν η προσωποποίηση της νεότητας, κάτι το οποίο είχε απόλυτη ανάγκη για να συνεχίσει τη συγγραφική του πορεία. Τόσο η Κάγια όσο και η Χίλντα στον αρχιμάστορα Σόλνες είναι χαρακτήρες εμπνευσμένοι από τη λάμψη της νεότητας των κοριτσιών που συντρόφευαν το συγγραφέα. Μπορούμε να προσθέσουμε εδώ τη βέβαιη και καταγεγραμμένη απομάκρυνση του Ίψεν από τη σύζυγό του Σουζάνα και την παραδοχή του σε κάποιον που τον ρώτησε, βλέποντας τον να παρατηρεί τα κτήρια στην Χριστιανία (το σημερινό Όσλο) αν τον ενδιαφέρει η αρχιτεκτονική, ότι ναι τον ενδιαφέρει αφού είναι το επάγγελμά του. Είναι ολοφάνερες οι αντιστοιχίες ανάμεσα σε όσα αναφέρθηκαν και στην δομή και τους χαρακτήρες στον Αρχιμάστορα ενώ το ίδιο το όνομα Σόλνες παραπέμπει στον ήλιο από το «σολ» και στη γη που εξέχει ή στο ακρωτήρι από το «νες». Όνομα που ταιριάζει σε ένα ξεχωριστό, χαρισματικό άνθρωπο, σύμφωνα με την πεποίθηση τη δική του αλλά και των ανθρώπων των οποίων τη ζωή επηρεάζει καταλυτικά. Γιατί οι ζωές εκείνων που περιστρέφονται γύρω του καθορίζονται από την επιθυμία του.
Ο Ράγκναρ και ο Κνουτ Μπρόβικ είναι έρμαια των αποφάσεων του, η Κάγια τον ακολουθεί τυφλά, παραδομένη σε μια ερωτική επιθυμία που της καλλιέργησε με μαεστρία ο ίδιος και η Αλίνε, μια «νεκρή», είναι ταγμένη στο όνειρο της μεγαλοσύνης και της απόλυτης επαγγελματικής επιτυχίας του άνδρα της, στερημένη από τις χαρές της μητρότητας. Όσο για τη νεαρή Χίλντα, η ένταση της επιθυμίας του και ο λόγος του την οδήγησαν στο δρόμο του ξανά μετά από πολλά χρόνια για να γίνει όμως -χωρίς να ήταν αυτός ο στόχος της- η μοιραία γυναίκα που θα τον οδηγήσει στο θάνατο. Ο Χάλβαρντ Σόλνες είναι προορισμένος από το θεό να χτίζει σπίτια για τους ανθρώπους φέροντας όμως μέσα του ριζωμένη την ενοχή- χωρίς να υπάρχει ρεαλιστική βάση- ότι στήριξε την καριέρα του στην καταστροφή της οικογένειας του. Θεωρεί τον εαυτό του υπεύθυνο για την πυρκαγιά που έκαψε το σπίτι της γυναίκας του και για τον επακόλουθο θάνατο των παιδιών τους που διέλυσε την Αλίνε. Απέναντι όμως από την επαγγελματική του επιτυχία και την καταξίωση του στην κοινωνία στέκεται απειλητικός ο φόβος της κατάρρευσης, ο φόβος ότι η νέα γενιά πλησιάζει και θα είναι αυτή που θα τον αποκαθηλώσει και θα τον βάλει στο περιθώριο. Αυτό τρέμει και για αυτό χειραγωγεί την Κάγια και βάζει φραγμό στο μέλλον του νεαρού ικανού αρχιτέκτονα Ράγκναρ. «Όπου να ναι η νεότερη γενιά θα ορμήσει στην πόρτα μου και θα με συντρίψει» λέει ο Σόλνες σε μια αποστροφή του λόγου του και τρέχει να οχυρωθεί πίσω από τα νιάτα της Κάγια και της Χίλντα. Έχει ανάγκη τις νέες γυναίκες για να διατηρηθεί στην κορυφή. Χρησιμοποιεί τη ζωντάνια και τη φρεσκάδα τους ως αντίδοτο στην έμμονη ιδέα της μελλοντικής του απαξίωσης από τη νέα γενιά των μηχανικών. Το σκληρό επαγγελματικό του προφίλ είναι το ιδανικό παραπέτασμα για να κρύψει το φόβο, τις ενοχές και την ευθραυστότητά του.
Στην παράσταση που παρακολουθήσαμε ο Γ. Σκεύας – ο οποίος ανέλαβε εκτός από τη σκηνοθεσία και την σκηνογραφία της παράστασης – επέλεξε να διασκευάσει το έργο του Ίψεν απαλείφοντας από τα πρόσωπα του έργου τον Κνούτ Μπρόβικ, πατέρα του νεαρού μηχανικού Ράγκναρ, χωρίς όμως να επηρεάζει στο ελάχιστο η επιλογή αυτή την εξέλιξη του δράματος. Στο λιτό σκηνικό της παράστασης δεσπόζει το γυάλινο σπίτι-κύβος του εσωτερικά εύθραυστου Σόλνες, με το χτισμένο από τούβλα και φωτισμένο παράθυρο στα δεξιά, μια επίσης χτισμένη πόρτα στα αριστερά και μια γυάλινη μικρή εξέδρα η οποία καταλήγει σε ένα υποτιθέμενο χώρο εργασίας που προσδιορίζεται σκηνικά από δύο χαμηλά έπιπλα εν είδη γραφείου. Η έξοδος στον κήπο επισημαίνεται από λευκά τριαντάφυλλα τα οποία κρέμονται από την οροφή.
Θεωρούμε ιδανική την επιλογή του Άρη Λεμπεσόπουλου να υποδυθεί τον απαιτητικό θεατρικό χαρακτήρα του Χάλβαρντ Σόλνες. Ο ηθοποιός ισορροπεί με ευχέρεια ανάμεσα στην σκληρότητα και την ευαισθησία, ανάμεσα στη φαινομενική στιβαρότητα και τη διαβρωτική ανασφάλεια. Η μεταμόρφωση του Λεμπεσόπουλου σε Χαλβαρντ Σόλνες είναι το λιγότερο εντυπωσιακή. Ακόμα και αν υποστηρίξει κάποιος ότι ο ηθοποιός ευνοείται από τη φυσική του παρουσία, την ιδιαίτερη εκφορά του λόγου και το υποκριτικό του στυλ θα πούμε ότι σίγουρα αυτά αποτελούν μια βάση αλλά δεν αρκούν για να κατορθώσει αυτό που παρακολουθούμε ως θεατές : να «είναι» επί σκηνής ο αρχιμάστορας Σόλνες. Οι ηθοποιοί οι οποίοι τον πλαισιώνουν, αξιόλογοι, χωρίς να εξαιρούμε καμία η κανέναν, συμβάλλουν ώστε να υπάρχει μια ισορροπία στην παράσταση, απαραίτητη προϋπόθεση για ένα μεγάλο έργο σαν αυτό.
Καταλήγοντας θα πρέπει να κάνουμε λόγο για μια δουλεμένη παράσταση, με επαρκείς κατευθυντήριες γραμμές από τον σκηνοθέτη προς τους ηθοποιούς και θετικό πρόσημο στην ιδέα της διπλής διανομής επί σκηνής για το ρόλο της Χίλντα. Η ταυτόχρονη παρουσία δύο ηθοποιών να μοιράζονται το λόγο έδωσε μια ενδιαφέρουσα ένταση σε κομβικές στιγμές του έργου, όπως επιπλέον ένταση προσέδωσε και η υποβλητική μουσική μεταξύ των σκηνών αλλά και σε σημεία όπου υπάρχει δραματική κορύφωση.
Ε. Συκιωτάκης – Θεατρολόγος