Συνομιλήσαμε με την ομάδα ETÚTI, για την παράσταση “Το Γεγονός” της Annie Ernaux
Απολαύστε τους
1. Ποια ήταν η πρώτη εντύπωση όταν διαβάσατε το έργο;
Διαλεκτή Πουρσανίδου: Πρώτη εντύπωση είναι δέος μπροστά στη γραφή της Annie Ernaux. Και ίσως μια κάποια αφέλεια απέναντι στο θάρρος και την τόλμη που απαιτεί η εξιστόρηση αυτής της ιστορίας. Η
Ernaux μας παρασύρει σε μια προσωπική διαδρομή αυτοδιάθεσης, όπου η επιθυμία γίνεται ο λόγος ύπαρξης στη σκηνή.
Βασίλης Σταματάκης: Σίγουρα εντυπωσιάστηκα από το πώς χειρίζεται το λόγο. Με μάγεψε το πώς καταφέρνει, με μια τόσο πυκνή γραφή, η οποία μάλιστα αποφεύγει τους λυρισμούς και τα λογοτεχνικά σχήματα λόγου, να προκαλεί στον αναγνώστη μια πλημμύρα συναισθημάτων και σκέψεων.
Χαριτίνη Χαριτωνίδου: Διαβάζοντας το έργο εντυπωσιάστηκα αμέσως με τη λιτή αλλά τόσο περιεκτική γραφή της Ernaux. Η ειλικρίνεια της, μαζί με την αποστασιοποιημένη αφήγηση, χωρίς συναισθηματισμούς και δραματοποιήσεις, φέρνει τον αναγνώστη αντιμέτωπο με κάτι βαθιά προσωπικό που ταυτόχρονα αποκτά κοινωνικοπολιτική διάσταση. Από την πρώτη ανάγνωση ένιωσα πως αυτή η προσωπική καταγραφή κρύβει μια βαθιά ανάγκη να μοιραστεί κάτι και να ακουστεί η φωνή της δυνατά.
Τάσος Κωλέτσης: Το έργο το διάβασα πρώτη φορά το 2021. Απνευστί. Θυμάμαι το δέος που μου προκαλούσε η απλότητα της γραφής της Ernaux. Οι σύντομες φράσεις, τα πυκνά νοήματα και η μαεστρία του να σου προκαλεί το συναίσθημα χωρίς η ίδια να έχει τον παραμικρό λυρισμό στη γραφή της, καμιά κραυγή απελπισίας. Και αυτό είναι κατά τη γνώμη μου ένα από τα στοιχεία που επιτρέπει στο κείμενο να γίνει θέμα οικουμενικό.
Μαριτίνα Κουτσοχιώνη: Όταν διάβασα πρώτη φορά «Το Γεγονός», με συνεπήρε, το διάβασα απνευστί. Κάτι στον τρόπο που γράφει η Annie Ernaux, ενώ μιλά για μια βαθιά προσωπική εμπειρία, ακουμπά στην καρδιά όλων μας, ο καθένας βρίσκει κάτι δικό του μέσα σε αυτό. Με γοήτευσε ο τρόπος που παρατηρεί τον κόσμο γύρω της και πώς συνδέεται μαζί του. Γιατί το θέμα του έργου, η έκτρωση, ανοίγει τελικά σε ένα ευρύτερο πεδίο: την ελευθερία και την αυτοδιάθεση του κάθε ανθρώπου. Όπως λέει και η ίδια άλλωστε: «Πιθανόν ο αληθινός σκοπός της ζωής μου να είναι μόνον αυτός: το σώμα μου, οι αισθήσεις μου, οι σκέψεις μου να γίνουν γραφή, με άλλα λόγια, κάτι το κατανοητό και το οικουμενικό, κι έτσι η ύπαρξή μου να διαλυθεί μες στη ζωή και στο πνεύμα των άλλων». Και το κατάφερε…
2. Κατά τη διάρκεια των προβών, τι σας δυσκόλεψε;
Δ.Π.: Νομίζω πως μας απασχόλησαν ζητήματα που αφορούν κάθε παράσταση, όπως η προσωπική μας σύνδεση με το έργο και η αλήθεια μας επί σκηνής. Στο «Γεγονός» η επιθυμία και η απόφαση ενός ανθρώπου να μοιραστεί την αλήθεια του απέναντι στη σιωπή που ενδέχεται να του επιβάλλεται, είναι βασικό στοιχείο του έργου. Επιλέγουμε να μιλήσουμε συλλογικά μέσα από την αφήγηση της Ερνώ για την αυτοδιάθεση του σώματος, κάτι που αποτελεί αναμέτρηση με τον κόσμο μας σήμερα.
Β.Σ.: Το κείμενο της Annie Ernaux μας μαγνήτισε από την πρώτη στιγμή. Ενώ το κεντρικό θέμα είναι μια έκτρωση που έγινε στα μισά του περασμένου αιώνα, στο έργο της καθρεφτίζονται πολλά περισσότερα θέματα που μάλιστα αφορούν στο σήμερα. Όμως ο τόσο προσωπικός και σύγχρονος λόγος της Ernaux δεν είναι θεατρικός. Κι αυτό ακριβώς ήταν η μεγάλη πρόκληση της ομάδας: να βρούμε τα μέσα που θα φέρουν αυτό το τόσο μεστό λογοτεχνικό κείμενο επί σκηνής. Θυμάμαι αρκετές πρόβες με πειραματισμούς και αυτοσχεδιασμούς και “αναρωτήσεις” (ξέρεις εσύ…) για να καταλήξουμε σε επιλογές που θα ξεκλειδώσουν σκηνικά το κείμενο. Αλλά τα καταφέραμε. Είναι… γεγονός!
Χ.Χ.: Κατά τη διάρκεια των προβών η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να μπορέσουμε να κρατήσουμε μία στάση σεβασμού απέναντι στο κείμενο. Να μη φορτώσουμε την αφήγηση με περιττά συναισθήματα και ερμηνείες, αλλά να γίνουμε οι υποστηρικτές του. Με ένα τρόπο να γίνουμε τα μέσα που χρειάζεται για να ακουστεί ο λόγος της. Η απλότητα αυτή ήταν νομίζω και το πιο απαιτητικό κομμάτι των προβών.
Τ.Κ.: Η Ernaux γράφει: «Όταν γράφω οφείλω να αντιστέκομαι στον λυρισμό της οργής ή της οδύνης. Δεν θέλω δάκρυα και κραυγές απελπισίας να χαρακτηρίζουν το κείμενο για τον απλούστατο λόγο ότι σπανίως χαρακτήριζα την τότε ζωή μου. Αυτό που θέλω κυρίως είναι να μείνω όσο πιο κοντά γίνεται στην αίσθηση μιας σταθερής ροής της δυστυχίας […]». Αυτό ήταν για μένα μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Πώς θα επιτρέψουμε στο κείμενο να ακουστεί χωρίς το φίλτρο το δικό μας να του προσθέσει λυρισμούς και συναισθήματα. Πώς τα δικά μας προσωπικά βιώματα, θα χωρέσουν μέσα στην αφήγηση της Ernaux χωρίς να καρπωθούν το δικό της βίωμα αλλά απλώς να το ενισχύσουν.
Μ.Κ.: Από την αρχή των προβών, μας απασχόλησε το πώς ένα λογοτεχνικό έργο μπορεί να μεταφερθεί στη σκηνή. Ήταν η πρώτη φορά που καταπιανόμαστε με ένα τέτοιο κείμενο, οπότε αποτέλεσε πρόκληση. Χρειάστηκε αρκετή δουλειά και εξερεύνηση για να βρούμε τον τρόπο με τον οποίο θα το μεταφέρουμε στη σκηνή. Πιο πρακτικά, με δυσκόλεψε η οργάνωση του χρόνου για τις πρόβες και την παράσταση. Μέσα στην καθημερινότητα, όπου όλοι κάνουμε κι άλλα πολλά πράγματα για να μπορέσουμε να ζήσουμε, και επειδή είμαστε ομάδα και όλα τα θέματα περνάνε από εμάς, είναι δύσκολο να ανοίξεις χώρο για να κάνεις κάτι δικό σου χωρίς βοήθεια. Παρ’ όλα αυτά, η διαδικασία λειτουργεί τελικά σαν μια «ανάσα», ένας χώρος όπου μπορούμε να εξερευνούμε και να ψάχνουμε όσα μας απασχολούν
.3. Βλέποντας την εποχή που γράφτηκε το έργο, με το σήμερα, έχει αλλάξει κάτι;
Δ.Π.: Σε πολλές χώρες η άμβλωση παραμένει απαγορευμένη ή αυστηρά περιορισμένη, όπως στην Μάλτα και την Πολωνία, σε αρκετές πολιτείες των ΗΠΑ. Στην Ελλάδα η άμβλωση είναι νόμιμη έως τη 12η εβδομάδα χωρίς ιατρική ένδειξη. Στην πράξη, όμως, η πρόσβαση δεν είναι ισότιμη καθώς πολλά δημόσια νοσοκομεία δεν την πραγματοποιούν με αποτέλεσμα γυναίκες, ιδίως από την επαρχία, να αναγκάζονται να ταξιδεύουν ή να πληρώνουν ιδιωτικές κλινικές. Το τυπικά κατοχυρωμένο δικαίωμα καταλήγει να εφαρμόζεται άνισα και με σαφείς ταξικούς όρους.
Β.Σ.: Με μια πρώτη ματιά, ναι, η εποχή μας δε φαίνεται να μοιάζει με το 1963, όπου ξεκινάει η ιστορία του βιβλίου. Μπορεί νομοθετικά να έχουν αλλάξει πολλά πράγματα, ωστόσο στον πυρήνα της η κοινωνία οπισθοδρομεί, δεν είμαστε πραγματικά ελεύθεροι. Θέματα όπως η αυτοδιάθεση του σώματος, η τεκνοθεσία, ο γάμος, η ευθανασία, τα εργασιακά δικαιώματα, η πατριαρχία, ο ρατσισμός, η εγκληματικότητα, έμφυλες διακρίσεις είναι ακόμα άλυτα. Όταν το 2026 ακούγεται σε δικαστικά συμφραζόμενα ότι το πώς ντύνεται μια γυναίκα προκαλεί την κακοποίησή της, για ποια αλλαγή μιλάμε;
Χ.Χ.: Για εμένα η ουσία του έργου της Ernaux δεν περιορίζεται στην απαγόρευση του νόμου περί εκτρώσεων το 1963 στη Γαλλία. Σήμερα μπορεί να έχουν αλλάξει πολλά στο νομοθετικό πλαίσιο αρκετών χωρών και να μην υπάρχουν πια «αγγελοποιοί» παρόλα αυτά εξακολουθούμε να βλέπουμε πόσο εύκολα μπορεί τα δικαιώματα που θεωρούμε δεδομένα να τίθενται υπό αμφισβήτηση. Για εμάς, ως ομάδα ETÚTI, η ιστορία της Ernaux είναι μια αφορμή να μιλήσουμε για το σήμερα. Το «Γεγονός» συμβαίνει κάθε φορά που ένας άνθρωπος καλείται να παλέψει για να του επιτρέπεται να ορίζει ο ίδιος τον εαυτό του.
Τ.Κ.: Η οικοδομή της κοινωνίας μας σοβατίστηκε και βάφτηκε. Κάποιες ατέλειες καλύφθηκαν και κάποιες είναι ακόμα ορατές με γυμνό μάτι. Σε κάποιες περιπτώσεις η δουλειά που έγινε ήταν καλή. Σε κάποιες άλλες βλέπουμε το χρώμα να σκάει πριν καλά καλά στεγνώσει. Στον πυρήνα, όμως, σοβάτισμα και βάψιμο δεν μας σώζουν, παρατείνουν λίγο τη ζωή της οικοδομής. Η προσοχή πρέπει να στραφεί στα σίδερα που καθημερινά σκουριάζουν ακόμα περισσότερο. Και πρέπει να στραφεί τώρα, πριν τα ντουβάρια πέσουν και μας πλακώσουν.
Μ.Κ.: Σίγουρα, από το 1963 δεν βρισκόμαστε, τουλάχιστον σε νομικό επίπεδο, στο ίδιο σημείο. Πλέον, σε αρκετές χώρες έχει αλλάξει η νομοθεσία για τις εκτρώσεις, αν και όχι σε όλες. Επίσης, ακόμη και σήμερα βλέπουμε συχνά να αμφισβητείται. Το έργο όμως ανοίγει ευρύτερα το θέμα της ελευθερίας και της αυτοδιάθεσης του κάθε ανθρώπου. Και παρότι έχουν γίνει βήματα, έχουμε ακόμη δρόμο μπροστά μας για να μπορούμε να πούμε ότι ο κάθε άνθρωπος δρα με αυτοδιάθεση και μπορεί πραγματικά να αποφασίζει για τον εαυτό του.
4. Ποια σκηνή σας δυσκόλεψε πιο πολύ;
Δ.Π.: Στην αρχή με δυσκόλευε η σκηνή μετά την άμβλωση στο δωμάτιο της Ernaux να βλέπω δύο νεαρά κορίτσια να έρχονται αντιμέτωπες με τη σκληρότητα της αναπαραγωγής.
Β.Σ.: Όπως είναι στημένη η παράσταση την αντιλαμβάνομαι ως μια ολότητα, ακριβώς όπως και το ίδιο το βιβλίο της Annie Ernaux. Οπότε δεν μπορώ να μιλήσω για επιμέρους σκηνές. Κάτι, όμως, που είχε ένα βαθμό δυσκολίας ήταν ότι, προκειμένου να ενώσουμε τη φωνή μας με αυτή της συγγραφέως, κάναμε μια βύθιση σε προσωπικά βιώματα και μνήμες, γεγονότα και στιγμές της ζωής μας, που κάποια από αυτά εν τέλει εντάχθηκαν στην παράσταση.
Χ.Χ.: Η πιο δύσκολη σκηνή του έργου ήταν μετά το «γεγονός», στη λεπτομερή περιγραφή που δίνει η Ernaux. Εκεί είδαμε ταυτόχρονα τη σκληρότητα της εμπειρίας, μία μορφή «αναγέννησης», αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν οι άλλοι.
Τ.Κ.: Δεν μπορώ να απομονώσω μία συγκεκριμένη σκηνή, ακριβώς επειδή η γραφή της Ernaux στο «Γεγονός» διαθέτει μια αδιαίρετη, σχεδόν οργανική ολότητα. Το πραγματικό στοίχημα για μένα αφορούσε στην ίδια μου τη θέση πάνω στη σκηνή. Με δυσκόλεψε και με προβλημάτισε έντονα το πώς εγώ, ως προνομιούχος λευκός άντρας, θα αναλάβω να εξιστορήσω ένα τόσο ενδόμυχο, τραυματικό και απόλυτα γυναικείο βίωμα. Η (παράνομη) άμβλωση είναι (ακόμα μία) σκληρή, μετωπική σύγκρουση του γυναικείου σώματος με την κρατική εξουσία, τον νόμο, τον καθωσπρεπισμό και την πατριαρχία. Ο μεγάλος μου φόβος ήταν πώς θα αποφύγω την οικειοποίηση αυτού του πόνου. Πώς θα μιλήσω για κάτι που ιστορικά και βιολογικά δεν φέρω στο δικό μου σώμα. Τελικά, τον τρόπο μου τον βρήκα όταν αντιλήφθηκα πως δεν βρίσκομαι στη σκηνή για να «υποδυθώ» ή να κλέψω τη φωνή της Ernaux, αλλά για να γίνω το όχημα, το μέσο που θα την ενισχύσει. Άλλωστε, το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση του σώματος και η αντίσταση απέναντι σε ό,τι καταπιέζει και ελέγχει τις ζωές μας, οφείλει να είναι ένας αγώνας οικουμενικός.
Μ.Κ.: Αυτό με το οποίο καταπιάνομαι στη σκηνή είναι η πλευρά του παιδιού, του κοριτσιού που ψάχνει και παίζει με αθωότητα. Μια σκηνή που με δυσκόλεψε ιδιαίτερα είναι όταν οι συμπαίκτες μου αρχίζουν να με φροντίζουν, μέχρι που αυτή η φροντίδα μετατρέπεται σε περιορισμό, σε κανόνες, στο να με βάλουν σε ένα καλούπι. Να με “κάνουν” από κορίτσι, γυναίκα. Επιπλέον, η σκηνή όπου η Ernaux αφηγείται την εμπειρία της έκτρωσης είναι κάτι που με αφήνει ακόμη άφωνη και με συγκλονίζει. Νιώθω ότι απλώς θέλω να σταθώ και να την ακούσω
.5. Μια ατάκα που σας έχει μείνει από το έργο…
Δ.Π.: «Για πρώτη φορά, ένιωθα ότι ήμουν ένας κρίκος σε μια αλυσίδα γυναικών από μας θα περνούσαν οι μελλοντικές γενιές».
Β.Σ.: «Το παράδοξο ενός ορθού νόμου είναι σχεδόν πάντα να υποχρεώνει τα πρώην θύματα να σωπαίνουν εν ονόματι του “πάει αυτό, πέρασε” με αποτέλεσμα ό,τι συνέβη να καλύπτεται από την ίδια με πριν σιωπή».
Χ.Χ.: «Μέσα από τούτη την αφήγηση ο χρόνος γίνεται δράση και με παρασέρνει άθελά μου. Τώρα ξέρω ότι είμαι αποφασισμένη να φτάσω μέχρι τέλους όποιο κι αν είναι το τίμημα». Αυτή η φράση, για μένα, νοηματοδοτεί την έννοια της αυτοδιάθεσης. Είναι η στιγμή που κάνει μία συνειδητή επιλογή να μετατρέψει το βίωμα σε μία πράξη αποδεχόμενη τις συνέπειες.
Τ.Κ.: «[…] ήταν αδύνατον να πεις αν η έκτρωση απαγορευόταν επειδή ήταν κάτι κακό ή ήταν κάτι κακό επειδή απαγορευόταν. Οι άνθρωποι έκριναν σύμφωνα με τον νόμο, δεν έκριναν τον νόμο».
Μ.Κ.: Το έργο έχει πολλές ατάκες που παίρνουμε μαζί μας μετά την πρόβα. Μία που μας έχει αγγίξει ιδιαίτερα είναι: «Κάθε φορά που κοιτούσα αυτή τη φωτογραφία, σκεφτόμουν πως ήταν η τελευταία μου φωτογραφία ως κορίτσι, πιασμένη στον αόρατο και παντού απλωμένο ιστό της σαγήνης». Έχει κάτι βαθιά νοσταλγικό. Σε κάνει να αναρωτιέσαι πότε αφήσαμε πίσω την ανεμελιά και πού ακριβώς βρίσκεται το όριο ανάμεσα στο τότε και στο τώρα. Όλοι, όλες, όλα φανταζόμαστε μια φωτογραφία από κάποιο καλοκαίρι που πέρασε και θα το θυμόμαστε για πάντα…
Σας ευχαριστούμε πολύ .
Ομάδα Θεάτρου ETÚTI
ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ
της Annie Ernauxσε σκηνοθεσία Κατερίνας Ρουσιάκη
Από 9 Μαΐου 2026
Σάββατο & Κυριακή στις 21:00
BLUEBOX
Ευπατριδών 1, Γκάζι