Ένας Ξένος: Και όμως, πρέπει να ζεις σαν να έχει σημασία.»
μια συνέντευξη με τον Λεωνίδα Μικρόπουλο
Μια παράσταση που όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε ‘δίνει στον Καμύ πίσω την ουσία του’, δημιουργημένη από την νέα θεατρική ομάδα Caelum συνεχίζει τις παραστάσεις του Ξένου του Καμύ, σταματώντας αυτήν την φορά στην Καλαμαριά, το διήμερο 14 και 15 Μαρτίου (Δημοτικό Θέατρο Μελίνα Μερκούρη, Μεταμορφώσεως 7-9, ώρα 8μμ). Στην παράσταση, που γνώρισε σημαντική αποδοχή στην δύσκολη θεατρική Σκηνή της Αθήνας, ‘συναντάμε’ στον διπλό ρόλο του σκηνοθέτη και του ηθοποιού έναν νεαρό ηθοποιό με έντονο όμως αποτύπωμα στον χώρο.
Απόφοιτος της Σχολής Ιάκοωβου Καμπανέλλη, έχει παίξει σε έργα όπως το Υπόγειο, το Πρόβατο και η Αντιγόνη, έχει κάνει ένα σύντομο πέρασμα από το τηλεοπτικό σήριαλ Άγριες Μέλισσες ενώ με τον Ξένο συνεχίζει στο πλευρό των υπόλοιπων συντελεστών της παράστασης.
Θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια για την πορεία της ομάδας Caelum; Και τοόνομα που επιλέξατε δείχνει κάτι σε σχέση με το θεατρικό σας όραμα ή τοκλίμα της ομάδας; Το θεωρώ ενδιαφέρον, λες και το όνομα σας ‘σχολιογραφεί’την τωρινή θεατρική επιλογή σας, γιατί στην ‘ταυτότητα’ της παράστασηςστην κυρίαρχη θρησκευτική αντίληψη είναι αυτή που ενώ η ‘όποια αιτία τηςισχυρίζεστε πως ο ξένος καταδικάζεται επειδή δεν υποκρίθηκε την ενοχή καιαπομακρύνει ταυτόχρονα η αποδοχή της και η μετάνοια επ’ αυτής οδηγεί στονουρανό, στον ‘παράδεισο’
Η ομάδα Caelum ιδρύθηκε μέσα από τον Ξένο, τα μέλη της αποσκοπούν βέβαια και στην μελλοντική πορεία και εξέλιξη της ομάδας, γι’ αυτό και όπως σωστά λέτε το όνομα αυτό, που στα λατινικά σημαίνει και ουρανός, αλλά και κάτι πάνω από την επιφάνεια, για πολλούς παράδεισος, συνδέεται πολύ με το συγκεκριμένο αφήγημα, αλλά και με το όραμα της ομάδας μας. Σίγουρα θέλαμε να δώσουμε στην ομάδα μας μια υπόσταση και όχι μια οποιαδήποτε υπόσταση, αλλά μια υπόσταση που να αφορά εμάς και τη δουλειά μας, αλλά και που να πηγάζει μέσα από το συγκεκριμένο εγχείρημα. Γι’ αυτό όπως πολύ σωστά παρατηρείτε αυτά τα δύο, το όνομα της ομάδας και το έργο με το οποίο καταπιανόμαστε, αλληλοεπιδρούν και αλληλοσυνδέονται, αλλά και συνεπάγεται το ένα το άλλο.
Τι σας έκανε να επιλέξετε ένα κείμενο που δεν είναι ‘εύκολο’, που μοιάζει‘απόμακρο’ κι όμως μας αφορά βαθιά και μάλιστα πέρα από τόπο και χρόνο;
Ο Ανρί Ζανσόν, σε μια ‘διάσημη σύγκρουση’ στους Μοντέρνους Καιρούς, είχεκατηγορήσει τον Καμύ για ‘εξέγερση μονίμως στατική’, κι αυτό το μονίμωςστατικό κι εξεγερσιακό ταυτόχρονα, το τωρινό και το αιώνιο, πως ισορροπείτην ροή σε μια εποχή που ασθμαίνει;
Καταρχάς, όπως έχω αναφέρει πολλές φορές, αλλά δεν θα σταματήσω να το λέω, σε επαφή με το συγκεκριμένο κείμενο με έφερε μια αγαπημένη μου ξαδέρφη, δίνοντάς μου το κείμενο το 2017, πρωτοετής τότε στη δραματική σχολή που είχα αρχίσει να πέφτω με τα μούτρα στο διάβασμα. Από τότε μου κίνησε την περιέργεια και ήθελα να ασχοληθώ ενεργά μαζί του εντρυφώντας σε αυτό. Αρκετές φορές μου δόθηκε η επιλογή να ασχοληθώ μαζί του, αλλά εγώ για ευνόητους λόγους, ήθελα πρώτα να συγκεντρώσω την καταλληλότερη για αυτό το εγχείρημα ομάδα και όταν λέω ομάδα δεν εννοώ μόνο τους ηθοποιούς, αλλά και όλους ανεξαιρέτως τους συντελεστές. Και όταν πέρσι τον Μάρτιο άρχισα να μιλάω για το έργο αυτό στους ανθρώπους μου, κατευθείαν όρμησαν με τα μούτρα και μου απέδειξαν εξ αρχής πως ήταν οι καταλληλότεροι για αυτή τη δουλειά. Τώρα όσον αφορά στον Ανρί Ζανσόν και την ρήση του για την εξέγερση μονίμως στατική, εγώ θα συμφωνήσω μαζί του, λαμβάνοντάς το ως μια μορφή επανάστασης μέσα από την τέχνη και θέλω να πω με αυτό ότι οι άνθρωποι μπορούν να ακουστούν, να επαναστατήσουν, να εξεγερθούν και να διαμαρτυρηθούν με πολλούς τρόπους, αλλά ο Καμύ, όπως και εγώ ο ίδιος, επιλέγουμε να κάνουμε την εξέγερσή μας, την επανάστασή μας μέσα από την τέχνη μας και τη δουλειά μας. Και για να γίνω και περισσότερο κατανοητός, εννοώ πως ο Καμύ δεν πήγε στην πρώτη γραμμή του πολέμου, αλλά μέσα από τα γράμματα και την γραφή του πολέμησε παραπάνω από το να ήταν στην πρώτη γραμμή. Εγώ δεν θα κατεβώ σε όλες τις πορείες διαμαρτυρίας, αλλά μέσα από τις παραστάσεις μου θα διαμαρτυρηθώ και θα ακουστώ με τον τρόπο μου ακόμη περισσότερο από το να ήμουν στην πορεία.
Έχετε τον διπλό ρόλο του ηθοποιού και του σκηνοθέτη. Και θαρρώ είναι η 2 ηφορά μετά το Υπόγειο. Το να έχετε την γενική ‘εποπτεία’ ενός έργου βοηθάειστον ρόλο σας, και τι σημαίνει ‘εποπτεία’, εάν υποθέσουμε πως περιγράφεικάπως τον ρόλο του ή της σκηνοθέτη αυτή η λέξη, όταν έχετε πει στοπαρελθόν πως ‘οι ρόλοι δεν είναι κάτι που τους πας εσύ, αλλά αυτοί σε πάνε;
Στο Υπόγειο του Ντοστογιέφσκι ήταν πολύ διαφορετικό γιατί είχα μια μικρή συμμετοχή, που το επέλεξα με την ομάδα μου για να είμαι και εγώ πιο κοντά σε αυτούς, πράγμα που τότε μου επέτρεπε απόλυτα να έχω την εποπτεία της παράστασης. Τώρα στον Ξένο που είμαι ζωντανό μέλος της παράστασης, πρέπει να διαχωρίζω την ηθοποιία από την σκηνοθεσία, πράγμα πολύ δύσκολο και γι’ αυτό συνέχεια λέω πως δεν θα το ξανά κάνω. Οπότε το να έχω αυτήν την διπλή υπόσταση σε ένα έργο όχι μόνο δεν βοηθάει, αλλά δυσκολεύει κιόλας, γιατί άλλο το να είσαι συγκεντρωμένος στην δικιά σου αφήγηση και άλλο να είσαι συγκεντρωμένος στην αφήγηση όλων των ηθοποιών, στην μουσική, στον σκηνικό χώρο και γενικά στην παράσταση, οπότε δυστυχώς το να τα κάνει κάποιος όλα αυτά μαζί του στερεί από τον προσωπικό του κόπο και την προσήλωση του, αλλά ταυτόχρονα έχει και μια πρόκληση και μια αίγλη.
Έχετε παίξει τον Φύλακα στην Αντιγόνη κι έχετε ισχυρισθεί πως είναι από τουςλίγους μη τραγικούς ήρωες στην τραγωδία γιατί δεν έχει δική του βούληση.Ίσως βέβαια αυτό τον κάνει τραγικό με έναν διαφορετικό τρόπο. Διάβασακάποτε ένα κείμενο για τον πανικό του μπροστά στην εξουσία του Κρέονταόταν είδε τις νεκρικές σπονδές της Αντιγόνης. Φαντάζομαι τον φύλακα στηνπραγματική ζωή σαν τον άνθρωπο που για να μην μπλέξει επιλέγει να
’ξεθάψει’’ το σώμα ώστε να μην φτάσει ποτέ το νέο στον Κρέοντα κι έτσι ναμην φτάσει ποτέ η τραγωδία σε μας. Αντίθετα στο κείμενο τολμά να μιλήσει κιας αποκαλύπτει την δική του ελλειμματική απόδοση, για την πράξη μιας άλληςανθρώπου. Ενώ ο Ξένος αδιαφορεί ουσιαστικά να εξηγήσει, να δώσει νόημαστην ίδια την πράξη του. Θεωρείτε πως η τραγικότητα της ύπαρξης μπορεί ναφτάσει σε μας και μέσα από τον λόγο και μέσα από την ‘απουσία’ του;
Βέβαια, στη ζωή δεν είναι υποχρεωτικό να κάνεις κάτι πολύ για να πεις ότι το κάνεις. Οι άνθρωποι του σήμερα ξεχνάν πως κάποιες φορές το σημαντικό για να καταφέρεις κάτι είναι να κάνεις και λίγο πίσω, για να αγαπήσεις πρέπει να δεχτείς, για να χωρέσεις πρέπει και να συγ-χωρέσεις. Έτσι και στο θέατρο αλλά και στη ζωή οι παύσεις ή η απουσία λόγου, όπως λέτε, είναι κάτι παραπάνω από σημαντικές για να προχωρήσει μια κατάσταση, μια σχέση, ένα έργο. Οπότε ναι σίγουρα η τραγικότητα της ύπαρξης μπορεί να φτάσει σε μας και σε όλους και μέσα από την απουσία του λόγου και περισσότερο θα έλεγα.
Ο ιερέας αντιπαραβάλλει στην στιγμή του θανάτου του Ξένου την αιωνιότηταόχι της σωτηρίας αλλά του ίδιου του θανάτου. Είμαστε όλοι καταδικασμένοι σεθάνατο’ ισχυρίζεται κάπου, όχι μόνο ο έγκλειστος, αλλά κι όσοι ανήκουν στηνεξωτερική φυλακή. Πώς συνομιλείτε ως νέος άνθρωπος με αυτό;
Ασχολήθηκα, ή μάλλον επέλεξα να εντρυφήσω στον Καμύ γιατί με προβληματίζουν και εμένα πάρα πολύ αυτά τα ζητήματα, όλο και περισσότερο θα έλεγα με την πάροδο των χρόνων και βλέποντας τους δικούς μου ανθρώπους, αλλά και τον ίδιο μου το εαυτό να μεγαλώνει. Ο Καμύ λέει στον Ξένο, στην σκηνή της φυλακής, όχι τυχαία λίγο πριν μπει ο ιερέας στο δωμάτιό του, πως όλοι οι άνθρωποι θα πεθάνουμε είτε στα 30 είτε στα 70 είτε στα 100 και μετά από αυτό άλλοι άνθρωποι θα ζήσουν μετά από εμάς για χιλιάδες χρόνια, το θέμα είναι πώς εμείς σε αυτό το λίγο ή και πολύ διάστημα που μας δίνεται να ζήσουμε, να είμαστε ευτυχισμένοι, αλλά όχι τυπικά ευτυχισμένοι, πραγματικά ευτυχισμένοι, γεμάτοι από αγάπη και ζωή την κάθε και σε κάθε στιγμή σε αυτόν τον κόσμο. Γι’ αυτό η τελευταία πρόταση που λέει ο Μερσώ είναι πως το μόνο που του έμενε για να είναι περισσότερο ευτυχισμένος είναι να έρθουν πολλοί θεατές την ημέρα της εκτέλεσής του και να τον υποδεχτούν με κραυγές μίσους. Και αυτό για να έχει γεμάτη και ζωντανή μέχρι και την τελευταία του στιγμή σε αυτόν τον κόσμο.
Τον πατέρα του ο Καμύ τον γνώρισε μέσα από αφηγήσεις. Όταν τον έχασεμόλις πέντε ετών, βρήκε τρόπο να περάσει εκείνος στη ζωή του μικρούαγοριού μέσα από τις λέξεις. Πυρακτωμένες λέξεις που αφορούσαν κυρίωςτην αποστροφή που ο πατέρας ένιωσε στο θέαμα μιας εκτέλεσης. Εκτέλεσηστο όνομα του κράτους, της δημοκρατίας ή του λαού, όπως χαρακτηριστικάειρωνεύεται ο μοναχικός ήρωας στον Ξένο, κρίνοντας πράγματα πολύευρύτερα του περιστατικού της, όπως κάνει και στον Μαρά του. Σήμερα πουη παράδοση αυτή συνεχίζεται, πόσο η παράσταση σας σχολιογραφεί τοκοινωνικό και πολιτικό μας πλαίσιο;
Εμείς δεν κάνουμε πολιτικό ή κοινωνικό θέατρο, σε καμία των περιπτώσεων δεν θα έβαζα μια ταμπέλα στην προσπάθεια που καταβάλουμε για τις παραστάσεις που παρουσιάζουμε. Εμείς κάνουμε θέατρο για όλους και μέσα από την τέχνη μας ο καθένας μπορεί να ταρακουνηθεί και να προβληματιστεί αναλόγως. Δεν κάνω Καμύ για να διδάξω στον κόσμο τι θέλει να πει ο Καμύ για τον υπαρξισμό, ούτε εγώ ο ίδιος μετά από εντατική μελέτη και πολύωρες συζητήσεις δεν το έχω κατανοήσει ακόμη, κάνω Καμύ για να έρθει ο κόσμος στο θέατρο και να σκεφτεί με τον δικό του τρόπο. Εννοώντας ότι αν κάποιος μέσα από την παράσταση του Ξένου μου πει ‘φίλε βλέποντας την δουλειά σας είδα την ζωή αλλιώς’ ή κάποιος άλλος μου πει ‘φίλε βλέποντας την δουλειά σας θα αρχίζω να παίζω περισσότερο ποδόσφαιρο’ για μένα θα είναι το ίδιο ευτύχημα, γιατί κάνω τέχνη για να ανοίξω, καταρχάς, τους δικούς μου ορίζοντες και κατά δεύτερον για να αμβλύνω τη σκέψη όσον μας βλέπουν. Αν κάνω παραστάσεις για να δογματίσω και να επιβάλλω, αυτό δεν είναι τέχνη, αλλά φασισμός.
Τελικά ο ιδιότυπος υπαρξισμός του είναι σα να λέει πως αυτό που βαραίνειτην πέτρα του Σίσυφου είναι η γνώση του πώς είναι από ‘πρες παπιέ;’ Πώς τοαληθινό βάρος είναι να αγωνίζεσαι έχοντας την ανάγκη να υποκρίνεσαι πωςτο σηκώνεις;
Προσωπικά αντιλαμβάνομαι αυτά που λέει ο Καμύ στον μύθο του Σίσυφου όχι σαν ότι το αληθινό βάρος είναι να αγωνίζεσαι έχοντας ανάγκη να υποκρίνεσαι πως το σηκώνεις, αλλά βρίσκοντας κάθε φορά κάτι διαφορετικό, κάτι καινούργιο στην ίδια ρουτίνα, στην ίδια καθημερινή και ατέρμονη επανάληψη της ζωής, στο ίδιο σήκωμα. Βρίσκοντας, ανακαλύπτοντας, στο ίδιο αέναο πράγμα, ότι και αν είναι αυτό, από τον πρωινό σου καφέ, μέχρι έναν ποδοσφαιρικό αγώνα που αγωνίζεσαι, κάτι το καινούργιο, κάτι το διαφορετικό, σε κάνει να αγαπάς περισσότερο αυτό που κάνεις, με αποτέλεσμα, να βρίσκεις το κίνητρο για να το κάνεις συνέχεια όλο και καλύτερα, χωρίς αυτό να ρουτινιάσει. Και γι’ αυτό ένας από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες που πέρασαν από τον κόσμο μας και ασχολήθηκε με τον υπαρξισμό έγραψε τον μύθο του Σίσυφου σαν συνέχεια του Ξένου, και το αντίστροφο, γιατί πραγματικά συνδέονται.
Έχετε να ανακοινώσετε κάποια νέα ‘θεατρική εξερεύνηση ή αναζήτηση’ για
την επόμενη χρονιά;
Παλεύουμε με κάποιους κοντινούς μου φίλους και καταπιανόμαστε αυτή την περίοδο με την Μύτη του Νικολάι Γκόγκολ, για να την παρουσιάσουμε σε έναν νέο και πολύ όμορφο θεατρικό χώρο που μου δόθηκε να υπηρετήσω στην Κυψέλη, το θέατρο Libro. Αν όλα πάνε καλά θα είμαστε έτοιμοι να παρουσιάσουμε τη δουλειά μας τέλη Απριλίου.
Αλλά την Θάλασσα δεν μπορείς να την δεις πρέπει πάντα να πας να τηναναζητήσεις…΄ γράφει στην Πανούκλα. Είναι μια από τις φράσεις που με‘σημάδεψαν’ όταν ήμουν έφηβη. Πόσο η αναζήτηση αυτή, όχι εντολή από τηνμεριά του, απλά διαπίστωση, μπορεί να κάνει το μη στέρεο, το νερό, τοαπέραντο, μέρος του τοπίου μιας κοινής ζωής και πώς συνδέεται με τοcaelum?.
Τα πάντα πλέον εν έτη 2026 έχουν γίνει ρευστά. Δηλαδή ζώντας στην εποχή των social media, της αδιάκοπης παραπληροφόρησης, των ΜΜΕ και του μη διαθέσιμου χρόνου, όλα πλέον έχουν γίνει και γίνονται μηχανικά. Από τότε ψυλλιασμένος, θα έλεγα, ο Καμύ, αλλά και παρατηρώντας τον κόσμο, μας εφιστά την προσοχή στο ότι για να δεις πραγματικά κάτι, για να το αγγίξεις, για να το μάθεις, πρέπει οπωσδήποτε να το αναζητήσεις. Οι άνθρωποι πλέον αγαπούν μηχανικά, πάνε στο δάσος επειδή πρέπει ή έτσι τους είπαν και χαϊδεύουν ένα σκυλάκι για να ξεχαστούν. Χάνουν την ουσία την πραγματική σε ότι κάνουν, δεν μυρίζουν, δεν βλέπουν, δεν ακούν πραγματικά, απλά προσποιούνται, όχι γιατί δεν θέλουν, αλλά γιατί έτσι έχουν μάθει, γιατί δεν έχουν τον χρόνο να το κάνουν και πολλές φορές κάνοντάς αυτά τα απλά πράγματα απελευθερώνονται από τους ίδιους τους τους εαυτούς, αλλά ποιος άνθρωπος γεμάτος από εγωισμό θέλει πραγματικά να απελευθερωθεί από τον εαυτό του;
Σας ευχαριστω θερμά!
Εγώ ευχαριστώ.
Ταυτότητα της παράστασης
Συντελεστές
Σκηνοθεσία: Λεωνίδας Μικρόπουλος
Θεατρική διασκευή κειμένου: Κατερίνα Κόικα, Λεωνίδας Μικρόπουλος
Πρωτότυπη Μουσική: MadebyGrey
Μουσικοί επί σκηνής: Μυρσίνη Βεστάκη, Στέλλα Εμμανουηλίδου, Αντώνης Χατζημιχάλης
Σκηνικός χώρος: Χριστόφορος Κώνστας, Δημήτρης Μέλλος
Φωτισμοί: Αποστόλης Τσατσάκος
Κίνηση: Νίκη Νικολούδη
Κοστούμια: Μελίνα Ζιμπουλιά
Σχεδιασμός αφίσας: Αθανασία Πανοπούλου
Φωτογραφίες: Ζωή Μπανάσιου
Βίντεο: Θοδωρής Κατεμίδης
Βοηθός σκηνοθέτη: Κατερίνα Κόικα
Διεύθυνση παραγωγής: Έλενα Ραουζαίου
Επικοινωνία: Μαρία Κωνσταντακοπούλου
Παίζουν: Σταύρος Ελευθέρογλου, Λεωνίδας Μικρόπουλος, Ανδρέας Μυλόπουλος, Αθανασία Πανοπούλου
Διάρκεια: 90 λεπτά
«Ο κόσμος δεν έχει νόημα. Είναι χαοτικός. Και όμως, πρέπει να ζεις σαν να έχει σημασία.»
Α. Καμύ
Ελένη Καρασαββίδου